Ale nie zapomnij o zagubieniu: wszystko, co musisz wiedzieć o chorobie Alzheimera.

Z okazji Światowego Dnia Alzheimera niniejszy artykuł ma na celu przekazanie wyczerpujących informacji na temat tej formy demencji. Jakie są wczesne objawy choroby Alzheimera i jak bliscy mogą właściwie zareagować na tę diagnozę? Światowy Dzień Alzheimera ma służyć szerzeniu wiedzy i nagłośnieniu tego tematu. Demencja typu Alzheimera należy do najczęstszych rodzajów demencji, a w związku ze zmianami demograficznymi w najbliższych latach liczba zachorowań znacznie wzrośnie. W 2023 roku w Niemczech mieszkało około 1,8 miliona osób dotkniętych demencją. Według aktualnych szacunków liczba ta ma wzrosnąć o prawie milion w 2025 roku. Tym ważniejsze jest zatem poznanie najczęstszych przyczyn demencji oraz wczesnych objawów tej choroby. W niniejszym artykule dowiedzą się Państwo wszystkiego o tej chorobie oraz o tym, co mogą Państwo zrobić jako bliscy, aby poprawić jakość życia osoby chorej.

Czym jest demencja typu Alzheimera?

Demencja typu Alzheimera jest najczęściej występującą formą demencji. Demencja typu Alzheimera powstaje w wyniku stopniowego obumierania komórek nerwowych w mózgu. Dotychczas wiadomo, że u pacjentów z chorobą Alzheimera w hipokampie gromadzą się złogi białkowe zwane blaszkami. Powoduje to obumieranie komórek nerwowych i coraz większe ograniczenia funkcji poznawczych. Ponadto podejrzewa się obecność w mózgu kolejnego białka, zwanego białkiem tau, które uległo zmianom uniemożliwiającym mu dalsze zapewnianie zaopatrzenia w składniki odżywcze oraz stabilności komórek mózgowych. W przypadku demencji dochodzi do postępującego pogorszenia pamięci, zaburzeń mowy, problemów z planowaniem oraz zaburzeń koncentracji i uwagi. Demencja typu Alzheimera jest nieuleczalna. Istnieją jednak metody farmakologiczne i niefarmakologiczne, które mogą pozytywnie wpływać na przebieg demencji. Specjalne leki oparte na przeciwciałach mają za zadanie usuwać wspomniane powyżej blaszki, a tym samym opóźniać postęp choroby. Na obecnym etapie badań nie można jeszcze całkowicie zatrzymać tego procesu. Czynniki ryzyka – czyli warunki, które w przypadku ich wystąpienia zwiększają prawdopodobieństwo zachorowania – to cukrzyca, depresja, nadciśnienie, palenie tytoniu i nadmierne spożywanie alkoholu, nadwaga, ograniczone kontakty społeczne, niedosłuch oraz niski poziom wykształcenia. Wszystkie wymienione czynniki nie są bezpośrednimi przyczynami choroby Alzheimera, a jedynie zwiększają ryzyko jej wystąpienia. Istnieją również czynniki ochronne, czyli czynniki, które minimalizują prawdopodobieństwo zachorowania na Alzheimera. Należą do nich dobre wykształcenie, aktywność fizyczna i umysłowa, dobre otoczenie społeczne oraz zbilansowana dieta, a także umiarkowane spożycie alkoholu. Diagnoza choroby Alzheimera i towarzyszące jej objawy mogą budzić niepokój i prowadzić do ogromnej niepewności, dlatego tym ważniejsze jest posiadanie stabilnej sieci wsparcia oraz okazywanie osobie dotkniętej chorobą troski i tolerancji.

Objawy demencji typu Alzheimera

Demencje kojarzą się przede wszystkim z nasiloną zapominalskością. Jednak za tą chorobą kryje się znacznie więcej niż tylko zapominanie. Przebieg choroby może częściowo różnić się u poszczególnych osób, ale w istocie przebiega on podobnie.

• Pamięć: Wraz z postępem choroby pogarsza się sprawność pamięci. Początkowo dotyczy to pamięci krótkotrwałej, a później także pamięci długotrwałej. Problemy z pamięcią krótkotrwałą objawiają się tym, że osoby dotknięte chorobą nie są w stanie przypomnieć sobie niedawno omawianych treści, takich jak lista zakupów lub informacje zawarte w właśnie przeczytanym tekście. Deficyty w pamięci długotrwałej objawiają się tym,
• że chory nie pamięta
wydarzeń z własnego życia, takich jak śluby czy duże uroczystości urodzinowe.
• Język: Początkowo demencja typu Alzheimera może objawiać się zaburzeniami językowymi, polegającymi na tym, że chory nie może przypomnieć sobie poszczególnych słów lub nie jest w stanie dokończyć zdania. Często towarzyszy temu utrata wątku, co uniemożliwia prowadzenie dłuższej rozmowy.
• Zmiana charakteru: W miarę postępu choroby mogą wystąpić głębokie zmiany osobowości. Zmiany te mogą całkowicie kontrastować z osobowością osoby w stanie zdrowia. Osoby te mogą wykazywać coraz większą agresywność, na przykład gdy są sfrustrowane lub przestraszone. Inne osoby stają się bardzo powściągliwe i prawie nie mówią. Wycofują się i tracą wszelkie zainteresowanie czynnościami, które wcześniej sprawiały im radość. Ponadto może rozwinąć się wyraźna lękliwość i pewna nieufność. Osoby dotknięte chorobą czują się zagrożone i wykazują cechy paranoiczne.

Cztery etapy demencji typu Alzheimera

1. Łagodne zaburzenia poznawcze (mild cognitive impairment)

W tej fazie występują łagodne ograniczenia poznawcze, których osoby dotknięte chorobą zazwyczaj nie dostrzegają, ale które mogą być zauważone przez osoby postronne. Można je jednak wykryć za pomocą testu diagnostycznego. Osoby dotknięte chorobą na tym etapie nie potrzebują jeszcze pomocy, potrafią samodzielnie radzić sobie w codziennym życiu. Podsumowując, ta pierwsza faza charakteryzuje się występowaniem łagodnych zaburzeń poznawczych, które jednak tylko w minimalnym stopniu utrudniają chorym codzienne funkcjonowanie.

 2. Wczesne stadium demencji typu Alzheimera

Na tym etapie pojawiają się pierwsze deficyty pamięci krótkotrwałej. Osoby dotknięte chorobą nie są w stanie przypomnieć sobie informacji, które zostały im przekazane niedawno, czy to podczas rozmowy, czy przez telefon. Osoby na tym etapie mają problemy z nadążaniem za rozmową. Wykazują również trudności w doborze słów i często gubią wątek podczas rozmowy. Pojawiają się pierwsze problemy z orientacją przestrzenną i czasową. Osoby dotknięte chorobą opuszczają na przykład spotkania lub nie mogą odnaleźć zaparkowanego samochodu. W większości przypadków są one nadal w stanie radzić sobie z codziennymi obowiązkami, a zadania domowe zazwyczaj nie sprawiają im trudności. W przypadku bardziej złożonych zadań potrzebują jednak wsparcia. Na tym etapie osoby dotknięte chorobą powoli zauważają, że coś jest nie tak, i starają się jak najlepiej ukrywać swoje deficyty. Często używają humoru, aby odwrócić uwagę od problemów z pamięcią lub orientacją. Niektóre osoby raczej się wycofują, czyli chowają się przed światem zewnętrznym, aby ukryć swoje ograniczenia. Unika się nowych i nieznanych sytuacji, z którymi osoby dotknięte chorobą potencjalnie nie poradzą sobie bez pomocy. W ten sposób osoby na tym etapie stają się coraz bardziej niepewne i wycofują się ze świata zewnętrznego. Wraz z tym zaczyna zmieniać się charakter danej osoby. Ktoś, kto kiedyś był bardzo otwarty i osoba, która wcześniej była spragniona wrażeń, może teraz sprawiać wrażenie bardzo powściągliwej i lękliwej. Może również pojawić się zwiększona drażliwość, gdy sprawy nie układają się tak, jakby tego chciała, lub gdy uświadamia sobie, czego już nie jest w stanie zrobić samodzielnie. Dodatkowo może dojść do wystąpienia depresji. Nastrój jest przygnębiony, a czynności lub hobby, które wcześniej sprawiały radość, nie sprawiają już osobie choryj przyjemności i prawie nie da się jej do niczego zmotywować. Zaniedbywana jest higiena osobista oraz porządek w domu. Kontakty społeczne są coraz rzadsze, a osoby te izolują się w swoim mieszkaniu.

3. Średni etap demencji typu Alzheimera

W tej fazie choroba jest już wyraźnie zauważalna. Pojawiają się nie tylko deficyty pamięci krótkotrwałej, ale także pamięci długotrwałej. Dotyczy to wspomnień z pamięci deklaratywnej długotrwałej, a dokładniej pamięci epizodycznej. Odpowiada ona za zapamiętywanie ważnych wydarzeń życiowych, takich jak ślub, dzieci i inne przełomowe wydarzenia w życiu. Osoby w stadium średniozaawansowanym mają problemy z przypomnieniem sobie tych ważnych etapów życia. Trudno im przypomnieć sobie, ile mają dzieci, jak się nazywają i ile mają lat. Wczesne wspomnienia z dzieciństwa mogą pojawiać się przypadkowo i może się zdarzyć, że osoby dotknięte chorobą będą sądzić, iż obecnie znajdują się w tym właśnie okresie życia, który przywołują w pamięci. Na przykład osoba ta może być przekonana, że jest dzieckiem i musi pilnie wrócić do domu do swojej matki. Orientacja przestrzenna ulega coraz większemu pogorszeniu. Osoby te mogą mieć problemy ze znalezieniem numeru swojego domu lub, w najgorszym przypadku, nie orientują się już we własnym mieszkaniu. Coraz częściej gubi się rzeczy i zapomina o terminach. Trudniej jest rozpoznać osoby, a osoby dotknięte chorobą stają się coraz bardziej niepewne w swoich działaniach, ponieważ wyraźnie widać, że mają braki, i same to zauważają. Wraz z postępem choroby osobowość zmienia się teraz znacznie silniej. Kierunek tej zmiany charakteru jest różny u poszczególnych osób. Niektórzy stają się bardziej agresywni, inni bardzo nieśmiali i prawie nie komunikują się z otoczeniem. Może to być niezwykle obciążające dla bliskich, ponieważ ich krewny zmienia się coraz bardziej, a nowa osobowość może być męcząca i nieznana. Oprócz zmian osobowości osoby w średnim stadium odczuwają silny niepokój i nerwowość. Przejawia się to zwiększoną potrzebą ruchu. Oznacza to, że osoby dotknięte chorobą bezustannie chodzą w kółko bez wyraźnego celu. Takie zachowanie może również prowadzić do prób ucieczki z mieszkania lub domu opieki. W wyniku coraz większej utraty poczucia czasu może dojść do zaburzenia rytmu snu i czuwania, co powoduje, że osoby te chodzą w nocy i nie uważają, że muszą iść spać, a w zamian kładą się do łóżka w ciągu dnia. Podsumowując, osoby w środkowym stadium demencji typu Alzheimera są w coraz większym stopniu uzależnione od pomocy, ponieważ nie są już w stanie samodzielnie radzić sobie z codziennymi zadaniami.

4. Późne stadium choroby Alzheimera

W końcowym stadium choroby Alzheimera stan zdrowia osób dotkniętych chorobą ulega coraz większemu pogorszeniu. Są one teraz bardzo podatne na zarażenie się innymi chorobami. Brak ruchu i nieodpowiednia dieta, a także podeszły wiek mogą przyczyniać się do osłabienia ogólnej odporności organizmu. To sprawia, że są one wyjątkowo podatne na infekcje. Faza ta charakteryzuje się trudnościami w jedzeniu, połykaniu i piciu, Wyraźne osłabienie fizyczne, długi sen i ograniczona komunikacja werbalna. Może również dojść do nietrzymania moczu, ponieważ osoby cierpiące na zaawansowaną demencję nie są już w stanie prawidłowo interpretować sygnałów wysyłanych przez organizm. Radzenie sobie z nietrzymaniem moczu wymaga cierpliwości i odpowiedniej opieki. Produkty takie jak wkładkii majtki na nietrzymanie moczu mogą pomóc w utrzymaniu dobrego samopoczucia osoby dotkniętej chorobą. Podsumowując, osoby w końcowym stadium choroby wymagają całodobowej opieki i są bardzo podatne na infekcje, które w większości przypadków stanowią również przyczynę zgonu.

Wczesne rozpoznanie, wczesne działanie

Skoro znane są już poszczególne etapy demencji typu Alzheimera, należy wyjaśnić, jak wcześnie rozpoznać demencję i co mogą zrobić bliscy, aby pozytywnie wpłynąć na jej przebieg oraz podjąć odpowiednie działania na rzecz własnego zdrowia, a także zdrowia osoby dotkniętej chorobą. We wczesnym stadium czasami trudno jest rozpoznać objawy. Objawy demencji mogą być identyczne jak w przypadku depresji. Aby jako bliski mieć pewność, z jaką chorobą mamy do czynienia, należy zwrócić uwagę na następujące oznaki, a następnie skontaktować się z lekarzem i umówić się na wizytę diagnostyczną.

• Utrata pamięci: Pierwszymi objawami utraty pamięci są: brak pamięci o uzgodnionych sprawach, częste zadawanie tych samych pytań oraz coraz częstsze gubienie przedmiotów.

• Problemy w życiu codziennym: Wczesnym objawem demencji może być również to, że wykonywanie zwykłych czynności staje się trudniejsze lub powoduje dezorientację.

• Trudności z planowaniem: Osoba dotknięta chorobą ma coraz większe trudności z planowaniem swojego codziennego życia.

• Zdezorientowanie: W początkowych stadiach może się zdarzyć, że osoba ta traci orientację i nie wie, jaki jest dzień ani w jakim miejscu się znajduje.

• Trudności w doborze słów: Kolejnym objawem mogą być problemy z mówieniem, ponieważ niektóre słowa nie przychodzą już osobie do głowy, a ona sama gubi wątek podczas rozmowy.

• Izolacja społeczna: z powodu niepewności co do tego, czy nadal są w stanie radzić sobie samodzielnie, osoby te często wycofują się, aby ukryć swoje trudności. Często zdarza się, że nie czerpią już żadnej radości z czynności, które wcześniej lubiły.

• Zmiany osobowości: Już we wczesnym stadium choroby mogą pojawić się wahania nastroju. Osoby dotknięte chorobą stają się bardziej lękliwe, drażliwe i wykazują objawy depresji.

Co konkretnie mogę zrobić jako bliski?

Jako bliski osoby cierpiącej na chorobę Alzheimera ma Pan wiele możliwości, aby zadbać o jej dobre samopoczucie i jakość życia. Osoby cierpiące na chorobę Alzheimera często odczuwają silną niepewność i są w nastroju depresyjnym. Nie da się powstrzymać skutków choroby Alzheimera. Można jednak zadbać o to, aby czas spędzany przez osoby dotknięte chorobą był jak najprzyjemniejszy. Oto kilka ważnych kwestii, o których należy bezwzględnie pamiętać w kontaktach z chorymi:

• Cierpliwość: Najważniejsze jest wykazanie się cierpliwością i zrozumieniem. Ponieważ osoby te mogą być bardzo lękliwe lub nieufne, ważne jest, aby poświęcić im czas i okazywać cierpliwość.

• Rutyna i bezpieczeństwo: Ważne jest, aby Stworzenie rutynowego planu dnia pomaga uniknąć stresu i zapewnić poczucie bezpieczeństwa. Pomocne jest w tym ustrukturyzowane planowanie dnia. Dobrym rozwiązaniem może być również wywieszenie harmonogramu, dzięki któremu zawsze widać, co jest następnym punktem programu. Należy również zadbać o środowisko wolne od barier, aby zminimalizować ryzyko urazów.

• Komunikacja: Kluczowe znaczenie ma tutaj właściwy sposób komunikacji. Proszę wykazać się cierpliwością, jeśli osoba ma trudności z wyrażaniem się podczas rozmowy lub czasami się powtarza. Ważne jest, aby dać jej odczuć, że jest przez Pana/Panią wysłuchana. Proszę również zwracać uwagę na sygnały niewerbalne i potwierdzać wypowiedziane słowa uśmiechem lub skinieniem głowy, aby przekazać poczucie bezpieczeństwa i szacunku. Proszę unikać używania skomplikowanych słów lub długich zdań, ponieważ może to szybko doprowadzić do zamieszania. Proszę również unikać złożonych pytań i dać tej osobie czas na udzielenie odpowiedzi.

• Odżywianie i zdrowie: Proszę zadbać o to, aby posiłki były spożywane regularnie oraz aby były zdrowe i zbilansowane. Osoby cierpiące na chorobę Alzheimera często zapominają o piciu, co może szybko doprowadzić do odwodnienia. Również korzystne dla zdrowia jest regularne podejmowanie aktywności fizycznej oraz utrzymywanie kontaktów społecznych.  

• Poszukiwanie profesjonalnego wsparcia: Im bardziej choroba postępuje, tym więcej pomocy potrzebują osoby nią dotknięte. Dla członka rodziny, który pracuje i ma własną rodzinę, opieka nad osobą cierpiącą na demencję jest nie do udźwignięcia, dlatego ważne jest, aby w odpowiednim czasie poszukać pomocy w postaci domowej opieki lub placówki opiekuńczej. Proszę zebrać informacje i wybrać najlepszą opcję dla siebie i swojego bliskiego. Ważne jest, aby nie zaniedbywać własnego zdrowia. Choroba Alzheimera stanowi obciążenie fizyczne i emocjonalne nie tylko dla osoby chorej, ale również dla bliskich. Istnieją różne oferty dla bliskich i członków rodziny, na przykład w formie grup wsparcia.

Podsumowanie

Diagnoza choroby Alzheimera stawia przed wszystkimi zainteresowanymi nowe wyzwania. Dzięki wiedzy i zrozumieniu tej choroby mogą Państwo znacznie poprawić jakość życia osoby dotkniętej chorobą. Nauka nie znalazła dotychczas sposobów na wyleczenie demencji, jednak prowadzonych jest wiele badań dotyczących tej złożonej choroby. Należy nieustannie poszerzać swoją wiedzę, okazywać zrozumienie i empatię oraz budować sieć wsparcia. Wczesne wykrycie ma kluczowe znaczenie, ponieważ dzięki temu diagnoza i terapia mogą spowolnić postęp choroby oraz znacznie poprawić jakość życia. Dla bliskich taka diagnoza może również stanowić ogromne obciążenie. Ważne jest, aby korzystać z sieci wsparcia i dbać o własne zdrowie. Przekazywanie wiedzy, budowanie zrozumienia oraz poszukiwanie nowych sposobów poprawy życia i jakości życia pacjentów z chorobą Alzheimera pozostaje zadaniem zarówno medycznym, jak i społecznym.